پس از رحلت آية اللَّه حائرى يزدى ( م 1315 ش ) ، براى تمركز در مرجعيت و زعامت حوزهء قم ، جمعى از علماى قم از آية اللَّه بروجردى دعوت كردند . ايشان هم در چهاردهم محرّم 1364 ( 1323 ش ) ، با استقبال مردم و علما وارد شهر قم گرديد . آية اللَّه بروجردى ، پس از رسيدگى به وضعيت درسى و مالى حوزه و طلّاب ، با برقرارى ارتباط با « دار التقريب بين المذاهب الاسلامية » در قاهره و همچنين گسيل نمودن نمايندگانى به اروپا و امريكا ، براى شناساندن اسلام واقعى به مردم جهان و تقريب بين مذاهب اسلامى ، همّت فراوانى نمود . ايشان ، در كنار اين فعّاليت‌ها ، آثار ارزنده‌اى را در زمينهء حديث و رجال ، تأليف يا پايه‌گذارى نمود كه در فصول آينده ، به معرّفى بعضى خواهيم پرداخت . قيام امام خمينى و پيروزى انقلاب اسلامى با زعامت آية اللَّه حاج آقا حسين بروجردى ، حوزهء علميهء قم ، اقتدار بيشترى يافت و در چنين فضايى ، امام خمينى - كه شاگرد برجستهء حائرى يزدى و نايينى بود و خود ، سال‌ها به تدريس دروس مختلف حوزوى اشتغال داشت و شاگردان بسيارى پرورش داده بود - ، به مطرح كردن برخى مسائل اجتماعى و سياسى و زمينه‌سازى براى تحوّل فرهنگى و اصلاحات در ساختار حكومت در ايران ، رو آورد . محمّدرضا پهلوى كه در صدد بسط قدرت و محكم ساختن پايه‌هاى حكومت خود بود ، روحانيان را مانع جدّى براى پيشبرد اهداف خود مىديد . لذا با رحلت آية اللَّه بروجردى ( م 1339 ش ) ، فشار بر روحانيان و حوزه‌هاى علميه را بيشتر ساخت . در محرّم سال 1383 ( خرداد 1342 ) ، امام خمينى ، مردم را به قيام عليه استبداد شاه دعوت كرد و در سيزدهم خرداد 1342 ، نطق تاريخى خويش را ايراد نمود . در سحرگاه پانزدهم خرداد ، امام خمينى دستگير شد و به تهران انتقال يافت و رژيم ،